Tại phiên họp sáng 18/10, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã chính thức trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về thí điểm cơ chế thu hồi, xử lý tài sản liên quan đến tội phạm thông qua thủ tục tố tụng dân sự mà không phụ thuộc vào bản án kết tội hình sự. Đề xuất này hướng tới mục tiêu tối ưu hóa khả năng thu hồi tài sản thất thoát cho Nhà nước, đặc biệt trong các vụ án tham nhũng, chức vụ và kinh tế.
1. Bản chất pháp lý và phạm vi điều chỉnh của cơ chế thí điểm
Dự thảo Nghị quyết gồm 03 chương, 22 điều, đặt ra quy trình tư pháp mới nhằm xử lý tài sản vi phạm một cách chủ động và linh hoạt:
-
Phương thức thực thi: Viện kiểm sát nhân dân sẽ đại diện khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án nhân dân giải quyết vụ việc dân sự để ra quyết định thu hồi tài sản, nhằm khắc phục hậu quả thiệt hại tài chính cho ngân sách nhà nước.
-
Tính độc lập tương đối: Quy trình này vận hành độc lập với thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với cá nhân bị buộc tội và không áp dụng đối với đối tượng là pháp nhân thương mại.
-
Bảo vệ quyền lợi bên thứ ba: Mọi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên thứ ba được giữ nguyên, trừ trường hợp tài sản đó có được từ thừa kế, tặng cho hoặc qua các giao dịch mà bên nhận biết (hoặc buộc phải biết) là tài sản do phạm tội mà có, hoặc giao dịch được thực hiện nhằm tẩu tán, che giấu tài sản.
-
Thời hạn và hiệu lực: Cơ chế dự kiến được triển khai thí điểm trong thời hạn 02 năm, bắt đầu từ ngày 01/03/2027, và không áp dụng hồi tố đối với các hành vi vi phạm xảy ra trước thời điểm này.
2. Căn cứ xác định tài sản và điều kiện kích hoạt quy trình
A. Nhóm tội phạm và loại tài sản áp dụng
Chính sách này tập trung xử lý tài sản phát sinh từ:
-
Tội phạm về rửa tiền;
-
Các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế;
-
Các tội phạm tham nhũng và các tội phạm khác về chức vụ.
Tài sản thuộc diện xử lý: Bao gồm tài sản có chứng cứ hợp lý xác định liên quan đến tội phạm nhưng không thuộc diện vật chứng hình sự; tài sản hình thành từ việc chuyển đổi, giao dịch, lợi tức hoặc thu nhập phát sinh từ nguồn gốc tội phạm.
B. Điều kiện kích hoạt thủ tục
Cơ chế thu hồi tài sản không qua kết tội chỉ được xem xét áp dụng khi hội đủ 02 điều kiện:
-
Về tố tụng hình sự: Vụ án thuộc một trong các trường hợp: quyết định khởi tố bị hủy bỏ; hoặc vụ án bị tạm đình chỉ/đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.
-
Về văn bản đề nghị: Có văn bản chính thức từ cơ quan tiến hành tố tụng hình sự đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự, kèm theo đầy đủ hồ sơ, bằng chứng hợp lý.
3. Đánh giá thẩm tra và khuyến nghị hoàn thiện hành lang pháp lý
Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội bày tỏ sự đồng thuận cao đối với phạm vi, đối tượng và thẩm quyền của các cơ quan tiến hành tố tụng trong dự thảo Nghị quyết.
-
Đồng tán thành biện pháp khẩn cấp: Cơ quan thẩm tra ủng hộ việc cho phép áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời nhằm phong tỏa, ngăn chặn kịp thời nguy cơ tẩu tán hoặc làm thất thoát tài sản ngay sau khi vụ án hình sự kết thúc.
-
Yêu cầu làm rõ trách nhiệm bồi thường: Để bảo đảm tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị quy định cụ thể trách nhiệm bồi thường thiệt hại của từng cơ quan tố tụng trong trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời không đúng quy định gây thiệt hại thực tế.
Nguồn: https://tuoitre.vn/trinh-quoc-hoi-de-xuat-co-che-thu-hoi-tai-san-khong-qua-ket-toi-voi-toi-rua-tien-tham-nhung-kinh-te-100261018092158955.htm
