1. Tình huống:
Ngày 2/3/2023, Sở Y tế tỉnh A đã có văn bản số 560/SYT-VP đề nghị các sở y tế trong và ngoài công lập không tiếp nhận, hợp đồng, tuyển dụng, đào tạo đối với 6 bác sĩ vi phạm cam kết với tỉnh A. Trong số 6 bác sĩ, có người được cử đi đào tạo, được hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí hàng tháng và cam kết về địa phương phục vụ gấp đôi thời gian đào tạo. Tuy nhiên, khi làm việc chưa đủ thời gian cam kết, các bác sĩ đã tự ý nghỉ việc. Những bác sĩ khác nhận 400 - 420 triệu đồng tiền thu hút nhân lực của tỉnh A và cam kết phục vụ nhưng tự ý nghỉ việc khi chưa đủ thời gian cam kết, chưa hoàn trả số tiền đã nhận.
Câu hỏi đặt ra: Việc Sở Y tế tỉnh A yêu cầu các bác sĩ bồi hoàn chi phí đào tạo thì có phải truy cứu trách nhiệm vật chất hay không? Tại sao?
2. Quan điểm của Công ty Luật TNHH PLTT Hà Nội về vấn đề này như sau:
Việc sở y tế tỉnh A yêu cầu các bác sĩ bồi hoàn chi phí đào tạo không được coi là truy cứu trách nhiệm vật chất
Trách nhiệm vật chất là trách nhiệm được thực hiện bằng tiền của người vi phạm. Đối với viên chức trách nhiệm vật chất được quy định trong Điều 55, Luật viên chức 2010 :
“1. Viên chức làm mất, hư hỏng trang bị, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của đơn vị sự nghiệp công lập thì phải bồi thường thiệt hại.
2. Viên chức khi thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ được phân công có lỗi gây thiệt hại cho người khác mà đơn vị sự nghiệp công lập phải bồi thường thì có nghĩa vụ hoàn trả cho đơn vị sự nghiệp công lập”.
Từ đó căn cứ để xác định trách nhiệm vật chất đối với viên chức phải có đủ bốn yếu tố sau, đó là : “có hành vi gây thiệt hại tới tài sản của đơn vị sự nghiệp công lập, có lỗi, có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả thiệt hại, vi phạm kỷ luật”.
Hành vi tự ý nghỉ việc của sáu bác sĩ trên là vi phạm kỷ luật theo Nghị định 112/2020/NĐ-CP. Bên cạnh đó, đây còn là hành vi có lỗi bởi sáu bác sĩ này đã vi phạm những điều mà viên chức không được làm theo khoản 1, Điều 19, Luật viên chức 2010 :
“1. Trốn tránh trách nhiệm, thoái thác công việc hoặc nhiệm vụ được giao; gây bè phái, mất đoàn kết; tự ý bỏ việc; tham gia đình công.”.
Có thể thấy rằng hành vi của sáu bác sĩ kể trên có gây thiệt hại tới tài sản căn cứ theo Điểm b), khoản 2, Điều 6, Nghị định 101/ 2017/ NĐ -CP :
“Có cam kết thực hiện nhiệm vụ, cơ quan đơn vị sự nghiệp sau khi hoàn thành đào tạo trong thời gian ít nhất gấp hai lần thời gian nhận trợ cấp”.
Bởi việc tự ý nghỉ việc này đã vi phạm nghiêm trọng về thời gian đào tạo mà sáu bác sĩ kể trên đã cam kết với tỉnh A. Nếu xét rộng ra có thể thấy mối quan hệ giữa tỉnh A với sáu vị bác sĩ này là mối quan hệ hai chiều, các bác sĩ này có quyền nhận tiền trợ cấp, tiền thu hút nhân lực đồng thời có nghĩa vụ phải tuân thủ thời gian làm việc như đã cam kết; còn với tỉnh A, là nghĩa vụ chu cấp chi phí đào tạo và có quyền yêu cầu các bác sĩ này làm việc trong thời gian đã cam kết. Tuy nhiên, hành vi của sáu bác sĩ này vẫn không được coi là trách nhiệm vật chất, bởi viên chức phải gây ra thiệt hại với tài sản của đơn vị sự nghiệp công lập chiếu theo Điều 55, Luật viên chức 2010. Từ công văn 560/SYT-VP có thể thấy trong sáu bác sĩ, có bốn người nhận được tiền thu hút nhân lực của tỉnh A và hai người được cử đi đào tạo và trong thời gian được cử đi đào tạo đó được UBND tỉnh A trợ cấp. Từ đó, hành vi tự ý nghỉ việc của sáu bác sĩ kể không làm thiệt hại đến tài sản của đơn vị sự nghiệp công lập họ trực thuộc, mà gây ra thiệt hại tài sản đối với UBND tỉnh A, tỉnh A không nhận lại được những gì tương xứng so với số tiền đã bỏ ra cho sáu bác sĩ nêu trên, đó là thời gian làm việc đúng theo thỏa thuận. Với việc không có thiệt hại tài sản với đơn vị sự nghiệp công lập thì rõ ràng rằng không có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả hay nói cách khác là hành vi tự ý nghỉ việc không phải là nguyên nhân trực tiếp dẫn tới thất thoát tài sản cho đơn vị sự nghiệp công lập mà họ trực thuộc.
Hơn thế nữa viên chức phải gây thiệt hại tài sản cho đơn vị sự nghiệp công lập trong quá trình thực hiện công việc hoặc nhiệm vụ được phân công mới được coi là có trách nhiệm vật chất. Tuy nhiên trong trường hợp này, căn cứ vào khoản 11 điều 55 Luật viên chức 2010:
“Viên chức làm mất, hư hỏng trang bị, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của đơn vị sự nghiệp công lập thì phải bồi thường thiệt hại”
Chúng ta cần phải đặt viên chức vào trong hoàn cảnh xảy ra vi phạm. Nếu các bác sĩ đã gây ra thiệt hại trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ, ví dụ như làm hỏng hóc các trang thiết bị của cơ sở công lập khi khám chữa bệnh, trong quá trình học tập làm hư hại các đồ dùng phục vụ cho việc học, đào tạo,... thì hoàn toàn đủ căn cứ để truy cứu trách nhiệm vật chất. Tuy nhiên, việc các bác sĩ gây ra hậu quả thiệt hại không phải trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ, mà do các bác sĩ đã không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ theo như bản cam kết, không làm trong trách nhiệm của mình nên mới gây ra hậu quả thiệt hại. Vì thiệt hại các bác sĩ gây ra không phải trong quá trình thực hiện quyền và nghĩa vụ nên không thể nói việc Sở y tế tỉnh A yêu cầu các bác sĩ bồi hoàn chi phí đào tạo là truy cứu trách nhiệm vật chất.
Nhận thấy rằng, việc Sở y tế tỉnh A yêu cầu các bác sĩ bồi hoàn chi phí đào tạo chỉ là việc yêu cầu bồi thường thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ, căn cứ theo điều 360 Bộ Luật dân sự 2015:
“Trường hợp có thiệt hại do bên vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thoả thuận khác hoặc luật có quy định khác”.
Chính bởi vì việc vi phạm cam kết của một bên chủ thể là các bác sĩ đã dẫn tới thiệt hại vật chất cho bên còn lại chính là UBND tỉnh A.
