Theo quy định tại Điều 65 Bộ luật Hình sự và các hướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán tại Nghị quyết 02/2018/NQ-HĐTP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết 01/2022/NQ-HĐTP), việc bị cáo hoàn thành nghĩa vụ bồi thường thiệt hại chỉ được coi là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự chứ không phải là điều kiện quyết định để đương nhiên được hưởng án treo. Để được xem xét cho hưởng án treo, người bị xử phạt tù bắt buộc phải đáp ứng tích lũy đầy đủ các điều kiện khắt khe do pháp luật quy định, đồng thời không rơi vào các trường hợp bị cấm.
Về các điều kiện bắt buộc, trước hết, người phạm tội phải bị xử phạt tù không quá 03 năm và có nhân thân tốt, tức là ngoài lần phạm tội này luôn chấp hành đúng chính sách, pháp luật, đồng thời thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân tại nơi cư trú hoặc nơi làm việc. Bên cạnh đó, về mặt tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ, bị cáo phải có từ hai tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trở lên (trong đó bắt buộc có ít nhất một tình tiết thuộc khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự) và không có tình tiết tăng nặng quy định tại khoản 1 Điều 52. Trường hợp có tình tiết tăng nặng thì số lượng tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số lượng tình tiết tăng nặng từ hai tình tiết trở lên. Ngoài ra, Tòa án còn phải đánh giá và thấy rằng không cần bắt người phạm tội chấp hành hình phạt tù do họ có khả năng tự cải tạo, đồng thời việc cho hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội hay ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự và an toàn xã hội.
Mặt khác, pháp luật hình sự cũng quy định rất chặt chẽ về các trường hợp tuyệt đối không cho hưởng án treo nhằm tránh bị trục lợi. Theo đó, án treo sẽ không áp dụng đối với người phạm tội giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy, ngoan cố chống đối, có tính chất côn đồ, dùng thủ đoạn xảo quyệt, phạm tội có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ quyền hạn để trục lợi hoặc cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Bên cạnh đó, những đối tượng bỏ trốn và bị truy nã (trừ trường hợp đầu thú trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử), người thuộc trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm, người phạm tội từ hai lần trở lên, hoặc bị xét xử cùng lúc về nhiều tội cũng bị loại trừ, trừ một số trường hợp đặc biệt đối với người dưới 18 tuổi, người phạm tội ít nghiêm trọng, người giúp sức có vai trò không đáng kể hoặc tự thú.
Như vậy, việc bồi thường và khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại chỉ đóng vai trò hỗ trợ gia tăng tình tiết giảm nhẹ cho bị cáo. Nếu bị cáo không thỏa mãn đồng thời các tiêu chí về nhân thân, mức hình phạt, số lượng tình tiết giảm nhẹ tương quan với tình tiết tăng nặng, hoặc vướng vào bất kỳ quy định cấm nào nêu trên, Tòa án sẽ không có căn cứ pháp lý để chấp nhận cho hưởng án treo.
