(ẢNH MINH HỌA AI)
Phong tỏa tài khoản là một trong những hình thức cưỡng chế thi hành án hình sự áp dụng đối với pháp nhân thương mại nhằm bảo đảm việc thực thi bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật. Tùy thuộc vào bản án cụ thể và nghĩa vụ thi hành, cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng biện pháp phong tỏa toàn bộ hoặc phong tỏa một phần tài khoản của tổ chức vi phạm.
Khái niệm và bản chất của biện pháp phong tỏa tài khoản
Trong tố tụng hình sự, phong tỏa tài khoản là biện pháp cưỡng chế áp dụng đối với người bị buộc tội về các tội danh có quy định hình phạt tiền, bị tịch thu tài sản hoặc nhằm bảo đảm bồi thường thiệt hại. Điều kiện áp dụng là có căn cứ xác định người bị buộc tội có mở tài khoản tại các tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước. Biện pháp này cũng áp dụng đối với tài khoản của cá nhân, tổ chức khác nếu số tiền trong đó có liên quan trực tiếp đến hành vi vi phạm.
Trong tố tụng dân sự, đây được coi là một biện pháp khẩn cấp tạm thời. Việc tạm dừng giao dịch tài khoản tại ngân hàng, tổ chức tín dụng hoặc Kho bạc Nhà nước được tiến hành khi quá trình giải quyết vụ án có căn cứ cho thấy người có nghĩa vụ có tài khoản và biện pháp này là cần thiết để bảo đảm quá trình giải quyết vụ án hoặc khâu thi hành án về sau.
Các trường hợp áp dụng phong tỏa tài khoản thi hành án hình sự
Theo Nghị định 251/2026/NĐ-CP, phong tỏa tài khoản được xếp cùng nhóm với các biện pháp cưỡng chế khác như kê biên tài sản có giá trị tương ứng để bảo đảm thi hành biện pháp tư pháp, tạm giữ tài liệu, chứng từ, thiết bị dữ liệu điện tử, hoặc tạm giữ, thu hồi con dấu của doanh nghiệp.
Căn cứ Điều 24 Nghị định 251/2026/NĐ-CP, việc phong tỏa tài khoản của pháp nhân thương mại để thi hành án hình sự được thực hiện trong các trường hợp sau:
Trường hợp thứ nhất là cưỡng chế thi hành hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn, áp dụng khi bản án tuyên đình chỉ toàn bộ các lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp.
Trường hợp thứ hai là cưỡng chế thi hành hình phạt cấm kinh doanh hoặc cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định (khi bị cấm đối với tất cả các lĩnh vực), hoặc thi hành hình phạt cấm huy động vốn.
Trường hợp thứ ba là cưỡng chế chấp hành các biện pháp tư pháp theo quyết định của Tòa án.
Căn cứ và quy trình ban hành quyết định phong tỏa tài khoản
Việc ra quyết định phong tỏa tài khoản đối với pháp nhân thương mại chấp hành án phải căn cứ vào bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp lý của Tòa án; biên bản lập theo quy định về việc pháp nhân không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ nghĩa vụ; xác nhận về việc pháp nhân có tài khoản tại tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước, công ty chứng khoán, Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam; cùng các tài liệu xác minh thông tin tài khoản liên quan.
Về quy trình thu thập thông tin, trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày lập biên bản về việc pháp nhân không chấp hành hoặc chấp hành không đầy đủ bản án, cơ quan thi hành án hình sự sẽ gửi văn bản yêu cầu các tổ chức tín dụng, Kho bạc Nhà nước, công ty chứng khoán hoặc Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam cung cấp thông tin tài khoản. Các tổ chức này có trách nhiệm phản hồi và cung cấp thông tin trong vòng 03 ngày làm việc kể từ khi nhận được yêu cầu. Cơ quan tiếp nhận có nghĩa vụ bảo mật và chỉ sử dụng các thông tin này theo đúng quy định pháp luật.
Song song với đó, bản thân pháp nhân thương mại bị áp dụng cưỡng chế cũng có trách nhiệm khai báo đầy đủ thông tin tài khoản theo yêu cầu, bao gồm tên tổ chức nơi mở tài khoản, số tài khoản và các thông tin định danh liên quan khác.
Nội dung quyết định cưỡng chế được xác định sau khi hoàn thành việc xác minh thông tin. Trong thời hạn 03 ngày làm việc, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự sẽ chính thức ban hành quyết định phong tỏa. Đối với trường hợp cưỡng chế thi hành phạt đình chỉ hoạt động trong tất cả lĩnh vực, cấm kinh doanh toàn bộ lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn, quyết định sẽ phong tỏa toàn bộ tài khoản. Đối với trường hợp cưỡng chế chấp hành biện pháp tư pháp, quyết định chỉ áp dụng phong tỏa số tiền hoặc số lượng chứng khoán tương ứng với nghĩa vụ phải thi hành cộng với chi phí tổ chức cưỡng chế. Quy định cưỡng chế phong tỏa tài khoản thi hành án hình sự đối với pháp nhân thương mại có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026.
Nguồn: https://luatvietnam.vn/linh-vuc-khac/khi-nao-phap-nhan-thuong-mai-bi-phong-toa-tai-khoan-de-thi-hanh-an-hinh-su-883-110133-article.html
